Những vận động mới mẻ và bí ẩn trong mười bài thơ tĩnh tại của Nguyễn Đức Tùng

0

 

(Trích Văn Việt )nguyen_duc_tung_2_QENJ

Đứng về phía cái mới đang mở ra và tiếp tục hiện hữu, hướng về (các nhà thơ) dân tộc để tình tự. Đó là Nguyễn Đức Tùng. Anh có ý thức chuẩn bị cho mình một chuyến đi xa, bền bỉ, chứ không phải đi nhanh, ồn ào. Nhắc đến Nguyễn Đức Tùng, người ta nhắc đến những cuộc phiêu lưu văn chương bất tận.
Hình ảnh giản dị; câu chữ nén nhiều ý tưởng; thi cảm chân thành, tự nhiên; cái kết thường mở bất ngờ và đầy ắp sức liên tưởng. Đó là thơ Nguyễn Đức Tùng. Cấu trúc nổi bật trong văn bản thơ anh là cấu trúc không gian, một thứ không gian trống, không gian vắng, không gian của những im lặng, không gian của những vơi hụt hao mòn. Không gian trong thơ anh trở thành những “phía khác”, ngôn ngữ khác, trở thành những câu chuyện.
Nhà phê bình Trần Thiện Khanh
 
Tôi như người vô tình đi ngang qua nhà thơ Nguyễn Đức Tùng, nghe được câu chuyện ông đang kể say sưa với ai đó, giọng lúc nghiêm trọng, lúc bỡn cợt, có khi da diết, hồi hộp. Ông kể thật cô đọng để người kia hình như cũng phải vội đi. Những bài thơ bất kỳ gần đây của NĐT như những ngẫu hứng hiện tiền và tôi, cũng bất chợt ngỡ mình biến thành đứa trẻ “ngồi đếm những hòn bi ăn được/ trước căn nhà vắng lạnh” (Tuổi thơ).
Đọc liền mạch một loạt bài thơ theo suốt lộ trình của NĐT, tôi bị lạc vào thế giới “con rối” đang cử động, khuynh loát mọi nhận biết và xúc cảm của mỗi người về đời sống đương thời. Từ những yếu tố không đo đếm được của tự nhiên như ánh sáng, bầu trời, đại dương, hay những vật nhỏ bé như cái bánh pizza, trái mìn claymore, lọ muối, chúng đều được điều khiển theo quy luật riêng dưới bàn tay phù thủy của ông. Những “con rối” do NĐT “chế tác”, để lại từng nhịp thở gấp, cả nước mắt, dấu vân tay “đóng dấu bản quyền”. Đó là những câu thơ nhói sáng, tối giản, phục hoạt một thời tao loạn, chia ly, phơi bầy bao đau thương, mất mát. Sự thật lịch sử dân tộc, số phận những kiếp người trong thơ ông như Ngón tay trỏ mẹ anh vẫn giữ/ Trong tờ giấy tiền vàng gió thổi rung phần phật (Ngọn lửa). Có lúc ông tự mình thoát xác, bay nhẹ nhõm trong thế giới ám thị, đuổi theo những chân trời mộng tưởng. Hay sắc bén và tỉnh táo, ông nhìn thấy dấu vết nỗi cô đơn đang biến thành con chim từ từ lượn/ Khép những vòng tròn/ Càng lúc càng hẹp lại (Nếu có một ngày). Khi đầy tự tin chiêm nghiệm, tiên báo, trong bài thơ Vỉa hè Sài Gòn, ông nhìn thấy một vết nứt Từ từ loang ra/ Trên ly cà phê đá, xẩy ra ngẫu nhiên với sấm sét và tia chớp ngoằn ngoèo trên trời. Đôi khi NĐT cũng tự biến mình thành một “con rối” cho những đối tượng khác “giật dây” trong “trò chơi” thú vị, quái đản của ông. Cuộc trò chuyện giữa ông và con chuột vào dịp cuối năm thật hài hước, khi cả hai đều chào: bạn sắp sửa đi xa (Giã từ). Tôi nhìn thấy trong thơ NĐT khói hương chùa chiền vẽ hình những mặt người, hình đồ vật, vẽ những con rệp sống qua hàng thế kỷ, chúng đều mang hơi thở NĐT, phả hơi ấm vào tôi để cùng nhau chuyển động.
Nguyễn Đức Tùng không còn bận tâm chuyện chọn lọc hình ảnh, tu từ nữa, mà chú tâm thiết lập không gian. Lối tối giản của anh cho thấy các điểm nối trong không gian đó rất rõ. Nó mở ra cho bạn đọc cách liên tưởng rất rộng và ghê gớm.
 Nhà thơ Mai Văn Phấn
 
 
 
NGÀY SẼ ĐẾN
 
Khi ngày ấy đến, giấc mơ hiện ra
Chớp lòa trong một phút
Thời gian đập cửa
Lịch sử ùa vào
Cuối cùng sau cơn mưa
Tầm tã, mặt trời
Sáng lóa chân mây
Chiếu khắp mặt đất này, khi bọn chúng bỏ chạy
Tán loạn, vứt hết ngọc ngà vương miện
Chiến công nhảy cửa sổ trèo tường
Phá cổng mà đi, khi cuối cùng trẻ con reo hò
Người lạ ôm nhau trên đường, nước mắt
Nghẹn ngào nhỏ xuống từ trái tim, khi tình yêu
Thống trị ngày và đêm, chị sẽ đến, chậm rãi
Dịu dàng, nhưng sẽ đến
Thắp nhang trước mộ anh, đặt bức ảnh
Viền đen trong khung kính
Dưới mặt trời mùa xuân lấp lánh, thay mặt
Chúng ta. Người thanh niên
Bị bẻ ngoặt cổ tay, kéo ngược dây
Lên trần nhà, dập nát tinh hoàn hai năm sau ngày cưới
Người đàn ông bị đạp xuống dòng nước tối
Bẻ hết răng, bịt miệng lại
Chúng ta sẽ nhớ mãi, không phải bằng lòng hận thù
Và chia rẽ, mà bằng nỗi xấu hổ, và nguôi ngoai, và nguôi ngoai hơn nữa, về những
Người đàn bà đau khổ, đã tha thứ cho chúng ta.
 
 
NHỮNG CHỌN LỰA KHÁC NHAU
 
Hồi nhỏ, bạn có những chọn lựa khác nhau
Trên xe, bạn thích ngồi sau, người khác thích ngồi trước
Mùa xuân tới, nhưng bạn chờ mùa thu, lên núi
Bạn nhảy hàng rào, không qua được, lùi lại, vòng ngả khác
Cô bé xinh đẹp đang ngồi, đứng dậy, bạn đi theo
Không biết để làm gì. Đó là chiều hè, phượng đỏ rực, bạn không tiếc
Bạn có thời gian. Cho đến khi trượt chân, té nhào
Úp mặt xuống đường, mặt dây chuyền ngọc, hình trái tim, để lại cho bạn
Từ thời ông nội, vỡ tan. Bùa hộ mệnh. Bạn đứng lên
Thất thểu về nhà, má sưng húp, lòng tay rướm máu
Không biết giải thích ra sao. Mười bốn tuổi. Mọi người ngồi
Quanh bàn chờ bạn, không ai nói gì. Bữa ăn tối. Không ai hỏi
Đến khi bạn òa khóc. Mẹ bạn đi vòng ra sau
Đặt tay lên vai, im lặng. Và bạn hết sợ hãi. Như bất kỳ
Một thứ quý giá nào trên đời
Cũng có thể được thay bằng
Một thứ quý giá khác. Quý giá hơn.
Kể cả trái tim. Bằng ngọc.
 
 
BỨC TƯỢNG
Anh trà trộn vào đám đông
Đứng nhìn lên bức tượng của mình
 
Bức tượng bằng đồng
Mũi thẳng, trán cao
Cặp mắt trầm tư nhìn về xa xăm
Nhốn nháo người vào ra
Khói hương hoa bay mù mịt
 
Một hôm cặp mắt bỗng chuyển động
Chăm chú nhìn anh từ trên cao
Đồng tử co vào, giãn ra
 
Anh cuống cuồng sợ hãi
Kêu la, cúi đầu, sụp lạy
 
Đám đông liền lôi anh ra ngoài
 
 
SAU MỘT NGÀY DÀI
 
Sau một ngày dài, khi những giờ căng thẳng
Đã trôi qua, những cãi vã đã lắng lại, những lỗi lầm
Đã mắc phải, cái sửa được cái không, sau những phút bốc đồng
Bạn muốn về nhà, đứng trước gương, không phải, bạn muốn
Về nhà, đứng trước một người đàn bà, như một tấm gương, và hỏi
Em có gì cho anh ăn tối không
 
 
ĐÊM Ở CÔ TÔ
 
Đêm ở Cô Tô
Đọc trong sách Trần Trọng Kim
Bài thơ Trương Kế
 
Ngủ quên, thức dậy
Mưa rì rào trên mái
 
Cuốn sách nằm lại chân giường
Như một tiếng chuông
Đã bay qua nghìn cơn sóng.
 
 
NHỮNG NGƯỜI DŨNG CẢM
 
Những người dũng cảm thật hiếm hoi
Những người thông minh còn hiếm hoi hơn nữa
Và những người tử tế còn hiếm hơn gấp bội
Và tất cả những thứ ấy cộng lại
Bạn chỉ gặp một người một lần một đời
 
Như bạn đi dưới trời mưa tầm tã
Không mũ, không giầy, sấm chớp đì đùng, một chiếc xe hơi
Tấp vào lề, cửa mở
Bạn không có thì giờ lựa chọn
Nhìn trước nhìn sau, lắc đầu
Nó chạy vụt đi, bạn tiếp tục bước, mưa ngày một mau, bạn nghĩ thầm
 
Thế rồi bạn đi mãi, một mình, suốt buổi chiều
Đôi khi
Bạn gặp một người thông minh nhưng không dũng cảm
Một người dũng cảm nhưng không tử tế
Một người tử tế nhưng không thông minh
Như những chiếc xe hơi chạy vù qua, có khi quá nhanh
Như kẻ bận rộn, có khi tà tà quá chậm
Như kẻ lạc đường, lớ ngớ chờ bạn giúp đỡ, chứ không phải
Ngược lại, và bạn cứ một mình dưới trời mưa đi mãi.
 
 
CON NHỆN
 
Nhìn thấy con nhện trên bàn ăn
Anh cẩn thận mang đi trong chiếc khăn
 
Ném qua cửa sổ, tầng mười lăm
Đi xuống một trăm bậc thang ra vườn
 
Anh tìm trên cỏ, tin nó vẫn còn sống
Nhờ tám cái chân dài xòe rộng
 
Như ngày xưa anh từng nhảy xuống
Từ tầng thứ mười lăm
 
Hai tay ôm những chồng thư của em.
 
 
THỜI GIAN CỦA MỘT NGÀY
 
Bạn nghĩ một đời bắt đầu từ lúc sinh ra
Đến khi chết. Một ngày bắt đầu từ sáng
Đến khi bạn lên giường, tắt đèn, nằm dưới cơn mưa
Bạn nhớ lại: buổi học đầu tiên, kỳ thi cuối cùng
Nụ hôn ở giữa, cuộc chiến tranh
Những cãi vã, nạn cháy rừng, đứa bé chết trôi mùa lũ
Cuộc khủng bố. Nhưng một ngày không kéo dài cách ấy
Nếu bạn muốn sống nhiều cuộc đời trong một
Không phải chấn thương, khúc quanh mà chính buổi sáng
Bình yên, ly cà phê quán cóc, thư viết tay, trò chuyện mỗi ngày bên bàn ăn, ngọn đèn bếp ấm, đơn điệu của tình yêu, nhiệm vụ lặp lại
Của tình bạn, tiếng tích tắc đồng hồ, lặp lại, mơ hồ nhớ, hay khắc sâu trong ký ức
Sẽ kéo dài ra cuộc đời bất tận
Như khi người khách lạ, vừa đi vội vã vừa kéo lê va li trên đường
Hoàng hôn xuống, trong rừng, bạn lái xe, trời sắp mưa, bạn phân vân nửa muốn dừng
Nửa muốn không. Và bạn đã dừng lại, và một ngày như thế sẽ dài ra
 
 
NHỮNG KẺ TRA TẤN
 
Những kẻ tra tấn cũng khóc
Khi bị bỏ rơi
Chúng cũng mỉm cười
Với người hầu bàn mang rượu tới
 
Nhưng chúng thích hơn
Ngồi trong bóng tối
Đạp vào ngực chúng ta
Bất ngờ từ xa
Dí dao điện vào chỗ kín
 
Của một người đàn bà
Khi ngủ, chúng thở dịu dàng
Bàn tay xòe ra như trẻ con
Bước vào giấc mơ của chúng ta
Không ai biết, ngồi xuống giữa chúng ta
Nằm lên giường
Giữa vợ và chồng
 
Chúng thì thầm kiên nhẫn mỗi ngày
Vào tai chúng ta:
Số phận đã gõ cửa
Hãy mở cửa ra
Hãy quì xuống đi nào
 
Và chúng ta quì xuống
Những kẻ tra tấn không cần ăn uống
Nhiều ngày, không ngủ
Nhiều đêm, đi nhón gót như mèo
Trên tường, rình rập nỗi sợ hãi
Gói chúng lại, như thịt mỡ, mang đến vợ con của bạn
Khả năng đi xuyên tường là vô tận
 
Những kẻ tra tấn cũng thích nước hoa
Nếu chúng là đàn bà.
 
 
KHI NGHE TIN MỘT NGƯỜI BẠN
 
Khi nghe tin một người bạn
Chết vì tình yêu, anh khóc, rồi cười
Anh đứng trong cửa sổ, nhìn trời, một cái cây
Rung lên như người đàn ông đầu trần đi trong giông bão
Không quần áo, chỉ mang giày, đi mãi
Nhưng anh nhìn kỹ lại, không có gió, chẳng mưa, trời
Xanh ngắt, vài cụm mây trắng nõn như hôm nào
Một chiếc lá trên cao bắt đầu rung khẽ, rồi chiếc thứ hai, rồi hàng trăm chiếc
Hàng ngàn chiếc lá cùng rung lên, trong một buổi trưa hè không có gió, vài cụm mây
Trắng nõn, bay, chỉ có một người và một cái cây
 
 
 
 
 

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here