LUÂN HOÁN- CÁNH ĐẠI BÀNG TRONG VĂN HỌC MIỀN NAM

0


 
Như Không
…Tôi viết về anh mà lòng cứ ngại ngần. Viết về một người có hàng chục đầu sách đã xuất bản, cả thơ và văn trong và ngoài nước từ trước và sau 75. Về một giá trị văn học đã toả sáng và ổn định từ non nửa thế kỷ với các bài viết, các tác phẩm của nhiều tác giả khảo cứu về những văn nhân VN viết về nhà thơ Luân Hoán có trên dưới năm ngàn bài thơ. Liệu mình đã hiểu được đến đâu, chạm được mấy phần với một sự nghiệp đồ sộ như vậy ? Nhưng văn chương vốn dĩ như vậy. Chỉ một rung động dẫu khẽ khàng cũng hé lộ chút tâm hồn nhau nhưng cũng dù hì hục đào bới bao nhiêu vẫn có thể chỉ là một kiểu cưỡi ngựa xem hoa, vẫn cứ là một người ở bên ngoài một tâm hồn thơ làm rung động lòng người.
Trường hợp của nhà thơ LH là vậy. Tôi đọc thơ anh từ rất lâu khi còn là một cậu học sinh trung học trong giờ Giảng Văn tập tễnh làm quen với thơ Đường. Chúng tôi lớn lên trong thời chiến, tai nghe quen tiếng “ đại bác đêm đêm dội về thành phố “ ( Lời một bản nhạc của Trịnh Công Sơn ) mắt từng thao thức hàng đêm nhìn ánh hoả châu chiếu sáng trên bầu trời, quen với những đêm choàng dậy lao vào chiếc hầm bao cát sát bên nhà khi tiếng nổ pháo kích của Bắc quân nổ choáng óc đinh tai trong thành phố. Lớn thêm một chút đã nhìn thấy lũ bạn đầu còn xanh mướt thành những thương binh tật nguyền, buổi tối ngồi cà phê với bạn lặng người nghe bản nhạc “ Kỷ Vật cho em “ ( Thơ Linh Phương, nhạc Phạm Duy ) Từng thừ người im lìm khi nghe những bản nhạc như ” Ngày trở về “ của Phạm Duy hay bản “ Khi tôi về “ phổ thơ Kim Tuấn. Lời bản nhạc tha thiết, day dứt trong sâu thẳm lòng mình với một thức tại rất đỗi bấp bênh trong một thành phố mà chiến tranh hiện diện rất gần. “ Khi tôi về,con chim sâu nằm trong tổ ấm, dây thép gai đã hết rào quanh đồn phòng ngự… Khi tôi về,có người yêu xưa nằm chờ bên gối…”. Nhưng thực tế rất khác. Có khi chẳng có một “ người yêu nằm chờ bên gối “ nào nữa. Mà cô đã lặng lẽ rời xa sau nhiều lần “ Em ngại ngùng dạo phố mùa Xuân…Bên người yêu tật nguyền chai đá “ mất rồi. Chúng tôi chấp nhận sự thực bằng tâm hồn còn rất đỗi non nớt của mình dẫu đã từng trải chiến trận. Tình yêu, với chúng tôi là một điều cực kỳ quý giá và cũng quá đỗi mong manh. Tôi tin rằng với nhà thơ Luân Hoán cũng vậy. Hơn nhau mười tuổi, bằng tâm hồn nhạy cảm của một người làm thơ hẳn anh từng đã bao lần khắc khoải với thời cuộc và với một thứ “ tương lai “ rất đổi ảm đạm của một người lính trận. Anh cũng vội vã yêu, vội vã sống và khi đã chấp nhận cuộc sát phạt – vì không còn sự lựa chọn nào khác – bằng máu và mạng người, bằng những chia ly đứt ruột đứt gan với người thân, với bè bạn và những mối tình không có tuổi thọ.
“ Chiều đứng chần chừ trên ngọn lá
Hiu hiu gió động ánh vàng phai
Từng con chim nhỏ bay về tổ
Man mác lòng vang tiếng thở dài
Thoáng nhớ hương môi em thấm ngọt
Mi dài mắt biếc ướp tình hoa
Lời thơm thỏ thẻ bên làn má
Từng nhịp tình ngân cánh tay ngà “
( Thoáng nhớ lúc hoàng hôn – Thơ LH )
Lời thơ anh trong veo không vương chút bụi trần. Cứ như một cậu học sinh vừa lớn nhìn đời bằng con mắt màu hồng dẫu bao nhiêu biến động chết người đang diễn ra từng ngày chung quanh. Tâm hồn anh, tâm hồn chúng tôi ngày đó thánh thiện đến mức không thể thánh thiện hơn nữa.
“ Em từ bụi chuối bước ra
Ánh trăng làm nũng chạy qua ống quần
Niềm vui giấu dưới bàn chân
Vỗ theo sợi gió lâng lâng ngậm ngùi “
( Trăng đêm nở hoa – Thơ LH )
Sự cao thượng và thánh thiện trong tình yêu của tuổi trẻ chúng tôi ngày đó như kết quả của một nền giáo dục đầy tính nhân văn mà cho đến bây giờ càng lúc càng được nhìn nhận rõ những giá trị. Chúng tôi đọc nhiều và biết khá rõ về văn học thế giới qua những tác giả và những tác phẩm để đời như của Virgil Gheorghiu, như Albert Camus, John Steinbeck và nhiều tác giả khác.
“ Yêu em không làm thơ
Cũng trở thành thi sĩ
Nhớ em dù làm thơ
Trăm triệu bài vẫn nhớ “
( Yêu và nhớ – Thơ LH )
Thơ tình anh viết ngày còn trẻ đủ để phần nào hình dung một xã hội mà trong đó chúng tôi được nuôi dưỡng và trưởng thành. Chúng tôi, dẫu là những công dân còn trẻ tuổi vẫn được sự tôn trọng đúng mực và từ đó, chúng tôi tôn trọng người khác. Mọi giá trị tâm linh đều được thừa nhận, chúng tôi chấp nhận sự khác biệt để cùng tồn tại trong một xã hội khoan dung và ôn hoà. Ôi chao ! Mọi việc bây giờ đã khác biết bao nhiêu ! Nhà thơ Luân Hoán ra đời ở Hội An, một thị xã nhỏ bé và trầm mặc nơi có dòng sông Hoài êm ả chảy qua, nơi có những mái nhà rêu phong cổ kính, nơi có chiếc chùa Cầu bên trong có con khỉ bằng đá mà tuổi thơ mỗi lần đi qua co rúm người lại vì sợ hãi, nơi có những chiếc xe đạp và những tà áo trắng nữ sinh tha thướt trong buổi đến trường.
“ Khi không nín hẳn nói cười
Trong lòng tủm tĩm thấy vui vô chừng
Em ngồi chưa dám thẳng lưng
Vai càng thu gọn càng rung từng hồi
Ta đạp đã quá chậm rồi
Lạ kỳ xe chạy như trôi nhẹ nhàng
Nắng chiều lấp kín không gian
Chung quanh cây lá ngập hoàng hôn rơi
……………………………………….
Hôm nay chợt thấy ngoài rào
Chiếc xe ngang rất hao hao một thời
Nghiêng nghiêng em sắp lên ngồi
Định đi đâu đó có mời ta theo ? “
( Chiếc xe đạp ngang- Thơ LH )
Bài thơ hay cực kỳ ! Nếu bài thơ này được đưa vào sách Giáo Khoa cho các học sinh từ Đệ Thất đến Đệ Ngũ sẽ ở lại trong lòng người nhiều thế hệ, sẽ là một thứ hành trang rất êm ái để đi vào đời. “ Em ngồi chưa dám thẳng lưng “…Hoá ra cô đã bằng lòng cho anh chở đi nhưng cô lại sợ …va chạm nên càng cúi thấp xuống càng tốt trên chiếc xe đạp chắc cũng cọc cạch như anh chàng thi sĩ đang sướng run người vì được chở cô đi. Tay chân anh cứ nhẹ hẫng như …hồn đang lìa khỏi xác vì kỳ lạ quá, không biết anh có đạp không mà chiếc xe “ cứ trôi đi nhẹ nhàng “ như không.
“ Nắng chiều lấp kín không gian
Chung quanh cây lá ngập hoàng hôn rơi “
Anh quên tuốt hết rồi. Mọi khái niệm về không gian và thời gian đều biến mất sạch, chỉ còn lại bên dưới cánh tay học trò của anh một quả tim đang thổn thức như chính quả tim anh. Những câu thơ trong vắt như một bức hoạ màu tươi rực rỡ về một thời áo trắng thánh thiện, về những đêm nhớ nhung mất ngủ nhưng sẵn sàng lò mò nửa đêm một mình lặng lẽ đi qua nhà “ nàng “, chỉ để có cảm giác được gần gũi dẫu có phải khuya khoắt một mình qua…chùa Cầu, dù mới chỉ lúc ban ngày đã phải co giò chạy qua vì sợ. Trong ký ức của anh còn lưu lại đâu đó mối tình tinh khôi lúc còn đi học, để một ngày chợt bàng hoàng cả người khi hốt nhiên nhìn thấy chiếc xe đạp dựng bên hàng rào nhà mình:
“ Hôm nay chợt thấy ngoài rào
Chiếc xe đạp cũ hao hao một thời
Nghiêng nghiêng em sắp lên ngồi
Định đi đâu đó có mời ta theo ? “
Chàng thi sĩ của chúng ta là vậy. Như rất nhiều chàng thi sĩ khác, duyên nợ với văn chương và duyên nợ với…mỹ nhân là một. Vì hình như là những lần sau, cô gái nhỏ chịu ngồi trên chiếc xe đạp cà tàng của anh mà khi đạp đi thì cái gì cũng kêu trừ cái chuông đã dám ngồi thẳng lưng để anh có thể ngây ngất vì mái tóc mượt mà thơm mùi bồ kết. Cô lại còn dám tựa lưng vào lồng ngực của anh để nghe rõ được tiếng của trái tim đang hổn hển của anh nữa. Nhà thơ không chịu kể cho chúng ta nghe thêm nhưng cái kết của mối tình học trò quả thật vô cùng tròn trĩnh.
“ Ba nhớ ba hồi đó
Chẳng có gì là ngon
Lại có hơi ba trợn
Với rất nhiều ba lơn
Rồi thì Ba và Má
Dắt nhau bỏ trốn nhà
Nhiều người bạn che chở
Năm bảy bữa bỏ nhà
Nếu không có ông nội
Quen biết và khôn lanh
Chắc ba ngồi gỡ lịch
Tội dụ trẻ đầu xanh “
( Chuyện xưa – Thơ LH )
Đàn bà con gái hay lắm Luân Hoán sư huynh ạ ! Trong cái mà anh gọi là “ ba trợn “ đó chắc chắn phải có gì đó rất đặc biệt nên “ cô ấy “ mới theo anh chứ dễ dầu gì !
Thơ Luân Hoán hầu như không có những bài thơ than trời trách đất oán trách số phận. Anh mặc nhiên chấp nhận những điều xảy đến cho mình bằng một phong thái rất ung dung và có chút hài hước. Luân Hoán , người sĩ quan tác chiến của quân lực VNCH bỏ lại một bàn chân trên chiến trường Mộ Đức vào năm 1969, nơi gần giáp ranh tỉnh Sa Huỳnh thuộc vùng 2 Chiến Thuật. Tôi từng đi thực tập Pháo Binh ở vùng đó, nơi có những ngọn đồi thấp chạy dài về phía những triền núi xa xôi, những lần đụng trận có thể nhìn thấy những chiếc Phantom bổ nhào xuống ném bom, tiếng nổ âm ỉ vọng lại và những cột khói đen bốc lên. Hẳn trang bị chiến đấu của anh ngày đó vẫn còn là những khẩu Garant M1, M2 hay may lắm mới chỉ là Carbine hay Thompson cổ lổ sĩ từ thời Đệ Nhị Thế Chiến. Vùng đất miền Trung nghèo nàn bốn mùa lũ lụt, từ hướng Bắc chạy vào ngang qua núi Thiên Ấn, Thiên Bút, ngang qua cái xe nước dẫn nước từ sông Trà Khúc để tưới cho những cánh đồng bạt ngàn chạy dài ngút mắt. Tỉnh Quãng Ngãi ngày đó còn có những cỗ xe ngựa lóc cóc gõ móng trên đường, có cà phê Diễm Xưa nằm ở bến xe cũ, nơi coi “ được nhất “ cho dân Kaki ngồi thả hồn nghe nhạc sau những ngày hành quân, vùng đất có Sư Đoàn 2 lẫy lừng chiến tích. Trong quân sử có những trận đánh vang dội của Tiểu Đoàn 21 BĐQ thuộc Vùng 1 CT, dân Mũ Nâu cũng hào hoa ra phết, chiến trận xong về là nhào vào vũ trường, ở Đà Nẵng ngày đó có vũ trường Arirang House nằm ở đường Thái Phiên gần bánh mì Tiến Thành nổi tiếng một thời gần bên sông Hàn. Nhưng thời gian ấy có lẽ về sau, còn nhà thơ Luân Hoán từ giã chiến trường từ năm 69. Cái món thuế máu phải trả cho tự do và sự yên ấm cho quê hương không nhỏ dù có những case nặng hơn anh rất nhiều. Anh từ khoá 24 Thủ Đức ra trường năm 66 và chiến chinh kể từ năm đó. Bạn anh, nhà thơ Nguyễn Trung Thuần nói về anh như sau “ Tôi vui vì biết anh không còn chụm đủ hai chân để chào ai cả, anh chào mọi người bằng tấm lòng anh và thơ của anh “. Sự tàn khốc của chiến tranh không để lại mấy người lành lặn. Vào thời kỳ đó có những nhà thơ lừng lẫy như Phạm Ngọc Lư với bài “ Biên Cương Hành “, với Sương Biên Thuỳ ( sau này là nhà thơ Lê Mai Lĩnh ), với các tác giả nổi tiếng khác như Nguyễn Đức Sơn, Hoài Khanh, Nguyễn Đình Toàn, Tô Thuỳ Yên, Viên Linh, Trần Hoài Thư. Về sau một chút có Hoàng Lộc, Thiếu Khanh và các nhà thơ nhà thơ tài hoa yểu mệnh khác như Nguyễn Nho Nhượn, Vũ Hữu Định. Hơn nhau về tuổi tác không nhiều, chúng tôi từng trải qua một thời chinh chiến và cùng mất mát như nhau. Với chúng tôi, đó là một cuộc chiến tranh tự vệ. Chúng tôi đổ máu để gìn giữ những giá trị tự do của mình, cho cuộc sống bình yên chúng tôi đang có. Chúng tôi ra trận với một khát vọng hoà bình cho quê hương vì chúng tôi chiến đấu trên những vùng đất chúng tôi đang sống. Lịch sử đang và đã phục hồi giá trị cho xương máu đổ ra trên cả hai miền khi đối chiếu với những sự thật đau lòng đến ê chề ngày hôm nay, khi viễn cảnh Bắc thuộc không còn xa xôi nữa.
“ Một con gà trống đỏ
Một con gà trồng đen
Cùng nhìn về phương đó
Khát vọng và bản năng
Cả hai cùng hăm hở
Đá nhau không nói năng “
( Chiến tranh – Thơ LH )
Cả dân tộc chúng ta mù loà khi những mặt nạ rơi xuống
“ Anh bây giờ là tên lính mù
Chỉ huy một trung đội điếc
Với chiếc còi trên môi
Và hàng trăm câu chửi tục
Anh ném vào lính anh
Niềm âu lo thương mến
Biết chúng đã nghe được gì
Ở một trung đội điếc
Lựu đạn nổ chẳng bằng tiếng gà gáy
Lựu đạn nổ chẳng bằng dạ dày
Cháy lời thèm khát
Chúng tiến
Chúng tiến đến mục tiêu
Anh dũng
Chẳng phải một người bỏ mạng
Cả bọn anh rồi sẽ hy sinh “
( Trái tim hành quân – Thơ LH
Bằng tấm lòng của một vị chỉ huy dù là một đơn vị nhỏ anh vẫn lo lắng cho thuộc cấp của mình dù anh biết rằng chính mình cũng sẽ hy sinh như họ. Nhưng anh và cả thế hệ chúng tôi không có sự chọn lựa nào khác. Kể cả những người từ phương Bắc xa xôi cũng vậy.
“ Dù còn đủ tâm hồn
Anh cũng sẽ đốt nhà
Cũng sẽ bắn trâu bò gà vịt
Không hổ ngươi
Như lính của anh
Phải sống
Phải ăn
Phải tàn bạo nữa
Đó là điều cần thiết trong cuộc hành quân
( Trái tim hành quân )
Cường độ chiến tranh gia tăng. Các phương tiện giết người tối tân hơn. Cả dân tộc say máu lao vào cuộc bắn giết. Không hề có một cái đầu Việt nào đủ sáng suốt để nhìn ra được những âm mưu lớn lao hơn rất nhiều từ Bắc Kinh, nơi những kẻ chủ sòng đang đầu cơ xương máu của cả một dân tộc trong nhiều thế hệ với những toan tính rợn người.
“ Lính tráng bây giờ như những chiếc đinh đen
Đóng chặt đời vào động cơ và nổ
Bắn giết bình thường như bài tiết, như ăn
Bôi mặt vẽ mày đi đứng vô tri
Đó chính là tôi
Tôi là người lính trận “
( Giới thiệu – Thơ LH )
…Tôi nghĩ rằng chúng tôi, thế hệ lớn lên trong chiến tranh đã sống đủ cuộc đời mình. Đã yêu cháy bỏng, thiết tha những bóng hình yêu dấu của mình và đã sống trọn vẹn những ngày máu lửa. Đã cống hiến hết mình và cũng đã chịu đựng những ngày gian nan nhất trong chiến trận với mịt mù khói lửa chung quanh, đã nhìn thấy tận mắt những đồng đội tan xác vì cả một trái mìn chống xe tăng nặng mấy mươi tấn. Đã ăn bờ ngủ bụi nơi rừng núi, giữa những nơi sình lầy tăm tối nhất của rừng già. Và cũng đã bỏ thây giữa rừng thiêng nước độc sau những trận đánh mà đơn vị phải rút đi gấp để tránh thêm tổn thất. Và cũng đã thèm khát vô cùng ngày được trở lại hậu phương, dù đã là một gã tật nguyền để nhìn thấy người yêu dấu đã lặng lẽ sang ngang vì tương lai quá đỗi mịt mờ của một người lính trận. Cũng đã nhiều đêm ngồi lặng lẽ sau ngày sống sót trở về trong một quán nhạc nào đó, lẻ loi một mình để đối diện với những bóng tối mà chiến tranh chụp xuống trong đời mình. Có lẽ không thể nào đâu, ngày chúng ta, anh em còn gặp lại giữa Saigon, ngồi vỉa hè với nhau để uống một lần “ chết bỏ “ ( hình như là một câu thơ của anh Trần Trung Đạo ) giữa một bối cảnh tươi sáng mà hôm nay càng ngày càng thêm xa vời. Thưa Anh Luân Hoán, có lẽ những dòng cuối này đang lạc điệu. Nhưng tôi và nhiều anh em chung một hoàn cảnh khác mong mỏi biết bao nhiêu ngày đó. Ngày mà anh em chúng ta có lẽ vừa khóc vừa cười ôm chầm lấy nhau dẫu chỉ nghe tên chứ chưa hề gặp mặt. Dân tộc chúng ta là một dân tộc bất hạnh. Bất chấp bao nhiêu bài viết, bao nhiêu công phu tâm huyết cả một đời người của rất nhiều người như chúng ta, có người lớn tuổi hơn và trẻ hơn đều đã trở nên vô vọng. Thế giới đang đổi chiều và đất nước chúng ta, phần nào do vấn đề địa lý chính trị, phần lớn hơn nhiều do những cái đầu tăm tối không đủ tầm để nhìn thấy những hiểm hoạ mà chúng ta đã từng chiến đấu để chống lại trong tận cùng cơ cực và thiếu thốn những ngày cuối tháng tư năm 75. Xin kính chào anh, nhà thơ Luân Hoán, cánh chim đại bàng trong văn học miền Nam VN và kính chúc anh được nhiều sức khoẻ. Xin coi đây là một món quà nhỏ về bài thơ anh viết tặng cho tôi và cũng là một món quà Giáng Sinh tâm huyết gửi đến anh và các anh em văn nghệ khác.
Như Không
Tháng 12/ 2017.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here