HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT ĐẶC SẮC TRONG BÀI THƠ “NHỮNG LỜI NGUYỀN SAU LƯNG NGƯỜI ĐÀN BÀ” CỦA TUẤN NGUYỄN.

0
353

 

Dương Diên Hồng

 

 

Trong các nhà thơ trên Face book mà tôi được hân hạnh kết bạn, bác sĩ Tuấn Nguyễn, một người anh rất có tâm với thi ca, luôn sáng tác những bài thơ rất hợp gu với cảm hứng phê bình Văn chương của cô giáo Dương Diên Hồng. Lâu rồi không có bình bài nào của anh, mặc dù biết anh vẫn sáng tác đều. Chợt một hôm, “mèo mù vớ được cá rán”, tình cờ đọc được bài “ Những lời nguyền sau lưng người đàn bà”của anh, thế là văn vẻ cứ tự nhiên, rào rào…Với bài thơ này, tôi chỉ muốn cảm nhận một góc của thế giới nghệ thuật toàn bài vì tôi thấy nét độc đáo của tác phẩm nằm ở chỗ thi pháp hình tượng nghệ thuật, một điểm sáng của bút lực nhà thơ Bài thơ có tất cả 16 câu:
“Người đàn bà nhặt những sợi đêm
khâu dài nỗi nhớ
ghép những mảnh thời gian vụn vỡ
thành gương mặt đời mình
Người đàn bà ôm vào mình tiết trinh
ru muộn mằn giấc ngủ
người đàn bà xưa giờ đã cũ
trong giấc mơ có tiếng thở dài
Người đàn bà ngồi xõa tóc ngang vai
cơn gió đi qua khẽ lùa ngực áo
như bàn tay thô bạo
vò nát những đêm thâu
Những lời nguyền sẽ đi về đâu
sao hóa những yêu thương thành tượng đá
mà nỗi khát khao, đợi chờ vẫn muôn đời bản ngã
những giọt nước mắt rơi làm tắt lửa lòng

” Hình tượng xuyên thấm toàn bài thơ đương nhiên là hình tượng nhân vật : NGƯỜI ĐÀN BÀ. Người đàn bà, xưa nay luôn là nguồn cảm hứng của thi ca nhân loại – nhân vật đại diện cho cái đẹp, cho tình yêu, cho cả những nỗi đau khổ vô bờ bến… đến nỗi một nửa kia của thế giới cũng phải động lòng và đã khắc vào thiên thu biết bao nhiêu hình ảnh nghệ thuật về đàn bà… Nhà thơ Tuấn Nguyễn cũng không ngoại lệ. Sự thương cảm khiến anh liên tưởng và hình dung: đàn bà là nạn nhân của lời nguyền truyền kiếp trong thế giới thực mà ảo bởi có những điều phi lý không thể giải thích. Sự phi lý mặc nhiên tồn tại theo cái cách mà thế giới đã tồn tại như một mặc định được tạo hóa lập trình khi sinh ra hai bản thể Âm Dương. Người đàn bà trong thơ của anh là một người trăn trở không nguôi, triền miên thức khi người ta đi ngủ. Nàng không bị ai bắt, ai đòi phải lao động khổ sai, bởi nàng thức vì tự hành hạ mình trong tương tư khắc khoải với một mối tình chung thủy mà tuyệt vọng. Người đàn bà như một cô thợ khâu, đối mặt thời gian, trơ gan cùng tuế nguyệt, đem thanh xuân đánh đổi, thách thức với niềm đau và đợi chờ hạnh phúc… Người đàn bà đáng thương có dáng vẻ và gương mặt nửa vời. Nàng không phải đàn bà của xưa cũ nhưng cũng chưa hẳn là đàn bà mới… Cái nàng ôm vào lòng mà người xưa gọi là “ tiết trinh”phải chăng là cái gông của xã hội phong kiến phương Đông với quan niệm cũ rích: “ Gái chính chuyên một chồng”.Cho nên dù chồng mất hay chồng bỏ, người đàn bà cũng ngại ngùng đi thêm một bước, sợ giá trị của mình bị đè bẹp bởi ánh nhìn kỳ thị, xoi mói mang tính bầy đàn, chịu quy luật lây lan của căn bệnh chà đạp phái yếu và sự chà đạp ấy đôi khi còn được xuất phát từ phụ nữ, ghen tức với hạnh phúc của phụ nữ… Cái mâu thuẫn trong nội tâm làm hư hao hình hài và vẻ đẹp trời cho của bao người đàn bà cũ mà không cũ : “người đàn bà xưa giờ đã cũ trong giấc mơ có tiếng thở dài Người đàn bà ngồi xõa tóc ngang vai cơn gió đi qua khẽ lùa ngực áo như bàn tay thô bạo vò nát những đêm thâu” Tiếng thở dài xót xa, mái tóc ngang vai chờ ai buông lơi, và trong ngực áo phập phồng đang khẽ rung với tần số dao động mạnh như một cơn bão tình đầy khao khát cháy bỏng, khát đến oằn người trong nỗi nhớ bàn tay người tình đầy dục tính của thú yêu. Nỗi nhớ khiến những đêm thâu bị vò nát lúc nào không hay, trôi nhanh và đêm trở nên ngắn lại một cách bất thường… Đoạn thơ tả người đàn bà khát yêu có hình tượng gợi cảm và độc đáo. Gió được so sánh như một người tình – đối tượng ảo ảnh trong mắt đê mê của người đàn bà tự mình chìm đắm yêu say, tự mình vò nát đời mình trong nỗi nhớ suốt năm canh… Đọc đến đây, tôi lại liên tưởng đến bài “ Xuân tứ” của Lý Bạch : “Yên Thảo như bích ti Tần tang đê lục chi Đương quân hoài quy nhật Thị thiếp đoạn trường thì xuân phong bất tương thức hà sự nhập la vi” Bài thơ được dịch: Ý xuân Cỏ Yên biêng biếc tơ xanh Dâu Tần sắc lục buông cành sởn sơ Lúc chàng mong nhớ ngày về Là khi lòng thiếp não nề nát tan Gió xuân sao quá sỗ sàng Không quen mà nhập cánh màn phòng ta. ( HOÀNG NGUYÊN CHƯƠNG dịch ) Cách đây hơn 1300 năm, Lý Bạch làm mê đắm lòng người bởi sự thông cảm sâu sắc cho người phụ nữ phòng the nhớ chồng đến nỗi nghe hơi gió xuân đã thương tưởng và mơ sự tương ngộ nhưng cũng sớm thất vọng vì cái lạnh lẽo vô tình của cơn gió không quen… Còn trong bài thơ của Tuấn Nguyễn, người đàn bà mới hơn, không chối từ hạnh ngộ với gió, mượn gió thay tình nhân, yêu ảo đến vò nát gương mặt bóng đêm… hết đêm này đến đêm khác… chìm trong đau đớn vì mất ngủ. Cái dáng ngồi xõa tóc mang một chút ma mị, điên cuồng… Và hình tượng người đàn bà trong những đêm dài ấy hóa thành pho tượng. Yêu thương căm nín nên cảm xúc mất dần. Pho tượng giống như người bị mắc lời nguyền, bất động, có khao khát đợi chờ thì cuối cùng cũng chỉ là “ Một mảnh tình riêng ta với ta”: “Những lời nguyền sẽ đi về đâu sao hóa những yêu thương thành tượng đá mà nỗi khát khao, đợi chờ vẫn muôn đời bản ngã những giọt nước mắt rơi làm tắt lửa lòng” Cái bản ngã trong thân phận đàn bà không chỉ là một cái tôi riêng lẻ mà nó còn có ý nghĩa điển hình cho nhiều bản ngã đàn bà đã và đang bị trói buộc trong lời nguyền nghiệt ngã từ xa xưa còn tồn tại đến bây giờ. Có một chút bi quan cho thân phận đàn bà chăng khi đao bút chém một nhát vào niềm hy vọng của đàn bà qua câu thơ : “mà nỗi khát khao, đợi chờ vẫn muôn đời bản ngã”. Hình như từ “muôn đời”đặt ở đây không khéo lắm khiến người đọc, nhất là đàn bà mất niềm tin vào tương lai, thấy như lời nguyền của xa xưa sống hoài, không có cơ hội hóa giải… Hay ở đây, từ này là một sự thách thức để người đàn bà tự đứng lên, mạnh dạn đấu tranh để hóa giải lời nguyền ? Nếu không tự mình bỏ đi buộc ràng của cổ tục lạc hậu thì lệ đá sẽ rơi làm tắt hết lửa lòng. Hình tượng người đàn bà trong tứ thơ được xây dựng theo một chu trình: Tương tư, mất ngủ –> điên dại, cuồng ảo—> hóa đá. Tất cả đều xuất phát từ nguyên nhân : “Lời nguyền”Và đây là nhãn tự có giá trị là ngôn từ nghệ thuật đặc sắc. Hình tượng ngôn ngữ nghệ thuật qua từ “Lời nguyền” bắt đầu xuất hiện trong tiêu đề và thêm một lần ở gần cuối bài thơ mang một ý nghĩa hàm ẩn có chất triết lý. Nó gợi lên sự bất hạnh cho số phận đàn bà vì những quan niệm phi nhân bản, những tư tưởng lạc hậu, rơi rớt từ phía sau lưng mà vẫn còn đeo bám thành tập quán qua cách nhìn, cách nghĩ của xã hội, níu chân người đàn bà đi tìm hạnh phúc và tình yêu trong hiện tại. “Lời nguyền” là chứng nhân cho sự chậm tiến của của một đời sống có nguy cơ tụt hậu đưa xã hội Việt Nam trở về thời đồ đá, biến phụ nữ thành những hòn đá câm lặng, dù khao khát yêu thương đến cháy lòng… Hình tượng thời gian và không gian nghệ thuật trong bài cũng rất độc đáo.Thời gian trừu tượng được hóa thành sợi đêm cụ thể, như những sợi tóc óng mượt, phai tàn, rụng dần trong sự cố gắng miệt mài góp nhặt để đi tìm hạnh phúc của người đàn bà. Sợi đêm còn là sợi nhớ sợi thương mà người đàn bà dùng để vá víu, kết nối những mảnh vụn, những khoảnh khắc thời gian hồi tưởng tuyệt đẹp về tình yêu để sống trong một thi họa tuyệt bích đầy mơ tưởng cho những gì đã qua, không trở lại… do người đàn bà bị những lời nguyền nghiệt ngã chi phối, để lỡ mất cơ hội hạnh phúc trong tiếc nuối… Không gian u ám và ngập nỗi buồn mang màu sắc âm tính đến dễ sợ : những sợi đêm, gương mặt thời gian như bức tranh lập thể, chằng chịt, vá đụp từng mảng, xen từng sợi để rồi ghép thành gương mặt thương tật của người đàn bà tội nghiệp đang ngồi bất động mặc cho gió lùa thô bạo quất roi tình đê mê, ảo vọng… chỉ có đêm tối với nỗi cô đơn tận cùng tạo cho người đọc hình dung một không gian đầy nước mắt quanh đàn bà… Và ta đã đọc được trong lòng nhà thơ những ưu phiền lúc ngắm bức tranh thơ, một tác phẩm mình đã vẽ nhưng không làm cách nào vẽ nổi bóng dáng của lời nguyền, thứ mà ai cũng muốn hủy diệt, dường như nó vẫn loang ra một cách vô hình giữa một quần thể linh hồn tượng đá… kéo ta vào trong miên trường mang âm hưởng bạt ngàn rừng rú của một thời âm vọng Khánh Sơn….
DHD 18/9/2017

Chia sẻ
Bài trướcPHƯƠNG UY
Bài tiếp theoSAU MƯA…

BÌNH LUẬN

Vui lòng gửi bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn