Cape for safe (Lánh nạn) tác phẩm đoạt giải Pulitzer năm 1966

0
112

 

 

(Theo fb Nguyen Thi Kim Lien)

Đó là bữa trưa đầu đông năm 1965, trời se lạnh. Đột nhiên có tiếng máy bay gầm rú, rồi tiếng bom nổ như xé nát bầu trời và cánh đồng Lục Thượng, Tuy Phước, Bình Định.

Chị Trần Thị Ba ẵm con gái và kéo con trai băng qua kênh Ông Giáo Thừa, qua một cánh đồng, rồi tiếp tục vượt dòng sông Trong để đến gò Ông Chấm tránh bom. Lúc đó, ông Anh mới 14 tuổi, còn bà Liên 8 tuổi được mẹ bế trên tay. Ra đến sông Trong, 3 mẹ con gặp hàng xóm Lê Thị Đào bế con nhỏ mới 2 tuổi. Năm người sắp đến gò Ông Chấm thì có nhóm phóng viên đưa máy lên chụp ảnh.

Bức Lánh nạn của Kyoichi Sawada – phóng viên Hãng UPI – đã ra đời trong khoảnh khắc bom rơi đạn lạc ấy để rồi chỉ vài ngày sau đó lần lượt được đăng tải trên trang nhất các tờ báo lớn phương Tây. Lánh nạn đoạt giải Pulitzer năm 1966, là tác phẩm ảnh báo chí đầu tiên đoạt giải thưởng này về đề tài chiến tranh Việt Nam.

Ba trong số năm người trong bức Lánh nạn của Sawada vẫn còn sống, đó là ông Nguyễn Văn Anh, Nguyễn Thị Kim Liên và Nguyễn Thị Huệ – ba đứa trẻ trong bức ảnh báo chí 40 năm trước. Riêng hai người đàn bà là cụ Trần Thị Bá mất năm 1985 (thọ 68 tuổi) và chị Lê Thị Đào mất năm 1977 sau một cơn bạo bệnh, năm ấy chị vừa 36 tuổi.

Ba người còn sống, bây giờ tất cả đều đã yên phận ngay trên mảnh đất Lục Thượng và khúc sông quê gắn liền với sự kiện thuở nào. Ông Nguyễn Văn Anh giờ đã là một lão nông dù mới ngoài 50. Gợi chuyện cũ, nhìn ảnh cũ, giọng ông nghẹn đi, chất chứa nỗi buồn. Ấn tượng về người phóng viên Nhật là những cử chỉ thân thiện trong giờ phút nỗi sợ hãi bao trùm.

Một năm sau đó – năm 1966, Sawada quay lại làng Lục Thượng, tìm gặp từng người trò chuyện, tặng gia đình ông Anh bức ảnh chụp mấy mẹ con năm trước, cho một ít tiền rồi hẹn sẽ trở lại. Sawada còn quay lại làng Lục Thượng nhiều lần như lời hứa, tìm gặp “những người quen cũ”.

Lần cuối cùng, năm 1969, khi cậu bé Anh bị thương nặng nằm chờ phẫu thuật tại một bệnh viện ở Sài Gòn, nghe người báo tin có một nhà báo nước ngoài đến thăm, cậu ngạc nhiên. Thì ra đó chính là Kyoichi Sawada. “Ông ấy luôn có mặt bên cạnh chúng tôi trong những lúc hiểm nguy, khó khăn cứ như do trời đất xếp đặt – ông Anh kể – tuy sau ngày rời khỏi bệnh viện, chúng tôi hoàn toàn bặt tin nhau”.

Nhưng dường như định mệnh đã gắn kết hình ảnh một phóng viên chiến trường người Nhật với những con người trong bức ảnh ở một làng quê khuất nẻo của Bình Định mãi đến tận hôm nay. Cho dù cuối mùa khô năm 1970, Kyoichi Sawada bị tử nạn khi anh đang tác nghiệp ở chiến trường Campuchia, bỏ lại người vợ trẻ góa bụa, bỏ lại cả những khát vọng dang dở của một nhà báo muốn lột tả cái khốc liệt của cuộc chiến tranh.

Năm 1984, một du khách Nhật xuất hiện ở làng Lục Thượng. Đó là một cô gái trẻ tìm đến nhà ông Anh tự giới thiệu là người thân của nhà báo Sawada. Cả nhà ngỡ ngàng, cả xóm đổ lại xem “người ngoại quốc” (cho đến giờ dân làng cũng chưa biết là ai). Bà mẹ ông Anh – cụ Trần Thị Bá đã gần 70. Nghe nói đến cái tên Sawada, bà cụ bật khóc.

Cô gái Nhật ôm cụ già, cũng khóc… Đêm ấy, nhà ông Anh bàng hoàng, người làng Lục Thượng ngậm ngùi. Lần đầu tiên họ biết được tác giả của bức ảnh đã chết ở Campuchia cách đó 14 năm, trong một khu rừng hẻo lánh, xa lạ chứ không phải ở miền Nam Việt Nam – nơi ông có quá nhiều duyên nợ (và cả vinh quang) trên những tuyến lửa suốt ba năm đầy biến động (1965-1968).

Sau cuộc gặp gỡ ấy, trên gian thờ tổ tiên nhà ông Anh có di ảnh của Sawada được đặt ở vị trí trang trọng trên bức hoành phi như để tưởng nhớ một người thân của gia đình. Bát hương trên bàn thờ đêm đêm nghi ngút khói hương…

Năm 1989, bà quả phụ Sawada sang Việt Nam, đến thăm làng Lục Thượng. Bà muốn tận mắt nhìn thấy ngôi làng, những con người và khúc sông trong Lánh nạn mà chồng bà đã ghi lại bằng hình ảnh cách đấy một phần tư thế kỷ. Sau đó, làng Lục Thượng lần lượt đón những đoàn làm phim của Nhật Bản đến đây để làm phim tư liệu về Sawada, dựng lại bối cảnh chiến tranh của làng Lục Thượng mấy thập niên…st

 

BÌNH LUẬN

Vui lòng gửi bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn